Promotie Wendela ter Meulen: “Comorbiditeit gaat gepaard met slechtere uitkomsten en pleit voor een geïntegreerde aanpak”

Psychiater en onderzoeker Wendela ter Meulen onderzocht waarom stemmingsstoornissen vaak samen voorkomen met middelengebruik en waarom deze zich ook in de tijd gezamenlijk ontwikkelen. Zij promoveerde recent aan de Vrije Universiteit Amsterdam op dit onderwerp. Wat haar onderzoek extra waardevol maakt, is de vertaalslag naar de praktijk.

De belangrijkste inzichten:

• In het eerste deel van haar studie maakten Wendela en haar collega’s een overzicht van onderzoeken naar de meest voorkomende psychiatrische comorbiditeit: depressie en angst. Zij vonden dat mensen met deze comorbiditeit een hogere psychiatrische ziektelast ervaren en vaker te maken hebben met een breed scala aan lichamelijke, mentale en sociale problemen. Risicofactoren – factoren die kunnen bijdragen aan comorbiditeit – blijken vooral psychosociaal van aard te zijn, zoals jeugdtrauma.
• In het tweede deel van de studie richtten zij zich op de comorbiditeit van stemmingsstoornissen en middelengebruik. Eerst werden risicofactoren voor roken, zoals een laag inkomen, vergeleken tussen mensen met en zonder depressie. Wendela ontdekte dat mensen met een depressie verreweg het meest roken en ook het meest worden blootgesteld aan risicofactoren die rookgedrag kunnen bevorderen.
• Vervolgens richtte zij zich op zogenaamde ziekteprogressie: het fenomeen dat sommige mensen met een stemmingsstoornis in de loop der jaren minder goed herstellen van depressie of meer episoden van bipolaire stemmingsproblemen ervaren. De bevindingen laten zien dat deze ziekteprogressie bijdraagt aan het ‘samenreizen’ van meer persisterende depressie en meer persisterend roken.
• Ook vond ze dat middelengebruik vooral in een vroeg stadium van de bipolaire stoornis ontregelend uit kan pakken, dus dat er een ‘window of vulnerability’ is. Dit onderstreept het belang van vroegtijdige aandacht voor middelengebruik binnen de behandeling.

Wat wil je behandelaren meegeven?
Wendela: “Mijn onderzoek onderstreept dat comorbiditeit gepaard gaat met een opeenstapeling van verschillende ongunstige factoren en slechtere psychiatrische uitkomsten. Dit pleit ervoor om deze patiëntengroep geïntegreerd te behandelen in plaats van afzonderlijk.” Voor wat betreft het samenreizen van stemmingsstoornissen en middelengebruik benadrukt Wendela dat het natuurlijk niet nodig is om iedereen geïntegreerd te behandelen: “Mijn onderzoek onderstreept dat gelijktijdige behandeling vooral relevant is voor mensen bij wie de stemmingsproblemen een meer persisterend karakter hebben.”

Meer informatie over het onderzoek is te vinden op de website van VU Amsterdam.