“Ouderenpsychiatrie is veelzijdig, complex en allesbehalve saai”
Sanne Hoekstra en Eric-Jan van Rijsewijk werken bij FACT Ouderen in Nieuw-West. Ze komen bij mensen thuis, fietsen door de wijk en werken nauw samen met cliënten, naasten en professionals uit het netwerk. Wat hen bindt, is hun grote betrokkenheid bij de doelgroep. ‘Je komt bij mensen thuis. Je bent te gast. Dat vraagt om een bepaalde houding.’
Voor Sanne Hoekstra was het niet liefde op het eerste gezicht. Toen ze in 2005 als leerling begon bij Buitenamstel, liep ze vier leerperiodes op verschillende afdelingen. Eén daarvan was op een ouderenafdeling. Daar had ze aanvankelijk het minst zin in.
‘Tijdens een andere leerperiode werkte ik bij de Walborg. Daar vond ik het outreachende werk heel leuk. Bij ouderen kwam dat samen met de doelgroep die ik eerst helemaal niet zo interessant vond. Dat bleek uiteindelijk juist een ideale combinatie.’
Sanne werkt inmiddels bij FACT Ouderen in Nieuw-West. ‘Ik ben hier echt op mijn plek. We hebben een leuk team, een groot en afwisselend werkgebied en een interessante doelgroep. En er zijn veel mogelijkheden om je te ontwikkelen. We leiden binnen de organisatie en ons team ook mensen op.’
Ook Eric-Jan van Rijsewijk kwam al vroeg in zijn loopbaan met ouderenpsychiatrie in aanraking. Na zijn opleiding HBO-V begon hij in 1992 bij GGZ inGeest, op Duinoord. Hij werkte jarenlang als leidinggevende. Na ruim twintig jaar besloot hij het roer om te gooien. Hij liep een dag mee met FACT Ouderen en wist vrijwel meteen: dit past bij mij.
‘Ik voelde me direct welkom. Het is een ontzettend bevlogen team, met alleen maar gemotiveerde mensen. En de wijk is leuk. Nieuw-West is heel divers, met allerlei culturen en verschillende mensen. Dat maakt het werk interessant. Ik leer nog iedere dag en ga met heel veel plezier naar mijn werk.’ Het werkgebied is groot. ‘We fietsen wat af’, vertelt Eric-Jan lachend. ‘Dus onze conditie is ook goed.’
Samen weet je meer
Wie bij FACT Ouderen werkt, doet het nooit alleen. De problematiek van cliënten is vaak complex en vraagt om verschillende deskundigheid. Psychiater, verpleegkundig specialist, psycholoog, specialist ouderengeneeskunde en ervaringsdeskundige: allemaal leveren ze vanuit hun eigen expertise een bijdrage.
Ook binnen het team zoeken collega’s elkaar voortdurend op. Vier dagen per week bespreken ze cliënten aan de hand van het FACT-bord. ‘Daar krijg je tips van collega’s en kunnen anderen met je meekijken’, vertelt Eric-Jan. ‘Sanne werkt hier al langer en heeft bijvoorbeeld veel contacten en kennis rondom bewindvoering en het regelen van zorg. Als ik ergens tegenaan loop, kan ik bij haar terecht.’
Maar de kennis gaat beide kanten op. Sanne: ‘Eric-Jan heeft juist veel kennis van processen en zorg en heeft een goede helikopterview. Dus andersom kan ik ook bij hem terecht.’
Die openheid is volgens beiden kenmerkend voor het team. ‘Je kunt alles delen’, zegt Eric-Jan. ‘En er is niet alleen professionele betrokkenheid. Als er persoonlijk iets met iemand is, staan collega’s ook voor elkaar klaar.’
Dat is belangrijk, want het werk kan intensief zijn. Veel contacten vinden plaats bij mensen thuis en meestal gaan medewerkers alleen de wijk in. ‘Dan is het fijn om elkaar regelmatig te zien’, zegt Sanne. ‘We starten de dag samen en lunchen vaak samen. Dat zijn momenten dat je je werk ook even kan relativeren.’
Achter iedere cliënt zit een levensverhaal
Wat het werken met ouderen zo bijzonder maakt? Volgens Sanne en Eric-Jan begint het bij de mensen zelf.
‘De levensverhalen van onze cliënten maken het werken in de ouderenpsychiatrie anders’, vertelt Sanne. ‘Mensen hebben vaak ontzettend veel meegemaakt. Tegelijkertijd is de combinatie van psychiatrische en lichamelijke problemen interessant. Er kan bijvoorbeeld structuur wegvallen doordat iemand stopt met werken, of er kan sprake zijn van cognitieve achteruitgang.’
Eric-Jan herkent dat. ‘Het is echt een andere tak van sport. Medicatie kan bij oudere mensen ook anders werken. Je moet bijvoorbeeld goed kijken of er sprake is van een delier en somatische oorzaken kunnen uitsluiten. Daarnaast spelen thema’s als eenzaamheid, verlies van mensen om je heen, verlies van werk of mobiliteit.’
Juist die combinatie maakt het vak volgens hem interessant. ‘Je hebt echt een somatische blik nodig en soms ook wat meer geduld. Dingen kunnen wat trager gaan.’
FACT Ouderen werkt bovendien sterk outreachend. Veel cliënten komen niet naar een locatie; de hulpverleners gaan naar hen toe.
‘Je komt bij mensen thuis en je bent daar te gast’, zegt Eric-Jan. ‘Dat vraagt om een bepaalde houding. Tegelijkertijd geeft het je veel informatie. Als je ziet hoe iemand woont en leeft, ontdek je soms dingen die je op een andere manier niet zou zien.’
De werkelijkheid kan daarbij verrassend zijn. Eric-Jan vertelt over een mevrouw die er altijd keurig uitzag, maar thuis een groot verzamelprobleem bleek te hebben. En Sanne vertelt over een man met autisme die zelf vond dat zijn huis een enorme rommel was, terwijl het huis juist bijna leeg was. ‘Dat soort situaties maken het werk heel boeiend’, zegt ze.
Eerst vertrouwen, dan behandelen
Een goede relatie met de cliënt is daarbij essentieel. ‘Vertrouwen winnen en echt contact maken is het belangrijkste wat we doen’, zegt Eric-Jan. ‘Als je dat vertrouwen hebt, kun je ook over problemen gaan praten.’
Dat vertrouwen is niet altijd vanzelfsprekend. Soms duurt het lang voordat iemand een hulpverlener thuis binnenlaat. Juist daarom is de ruimte om outreachend en flexibel te werken zo belangrijk.
Sanne ziet bij cliënten bovendien vaak een enorme veerkracht. ‘Ik kijk daar steeds weer van op. Sommige mensen hebben ontzettend veel meegemaakt, naast hun psychiatrische problemen, en weten er toch iets van te maken.’
Ook Eric-Jan heeft daar veel respect voor. ‘Sommige mensen hebben afschuwelijke dingen meegemaakt en kunnen dan toch zeggen dat ze een mooi leven hebben gehad. Ze weten kracht te halen uit hun verleden.’ Die verhalen blijven bij hem. ‘Het helpt mij ook om anders naar dingen te kijken. Als er iets vervelends gebeurt, denk ik soms: je hoeft niet meteen bij de pakken neer te zitten. Je kunt er misschien ook kracht uit halen.’
‘Ouderenpsychiatrie is helemaal niet saai’
Toch bestaat er volgens Sanne een hardnekkig beeld over werken met ouderen. ‘Als ik in mijn vriendenkring vertel dat ik met ouderen werk, denken mensen soms vooral aan lichamelijke zorg en dat het saai werk is. Maar ouderenpsychiatrie is helemaal niet saai. Mensen hebben zoveel te vertellen en zoveel levenservaring. En het werk is juist complex door de combinatie van somatiek en psychiatrie.’ Eric-Jan is het daar volmondig mee eens. ‘Ouderen is best sexy en helemaal niet zo saai.’
De diversiteit maakt het werk extra aantrekkelijk. Cliënten wonen zelfstandig thuis, maar soms ook in een beschermde woonvorm. Hulpverleners werken samen met huisartsen, wijkverpleging, wijkagenten, familie en naasten en andere professionals in de wijk.
‘Je beheert voor een groot deel je eigen agenda, maar je werkt ook heel veel samen’, zegt Sanne. ‘Die afwisseling vind ik heel fijn.’
Blijven leren
Ook na jaren in het vak blijven Sanne en Eric-Jan zich ontwikkelen. Binnen het team is daar volop ruimte voor. Er zijn trainingen, congressen en klinische lessen. Ook medewerkers in opleiding en coassistenten dragen bij aan het leren binnen het team.
‘We hebben bijvoorbeeld iedere zes weken een nieuwe coassistent die iets presenteert’, vertelt Eric-Jan. ‘Ook AIOS en andere deskundigen delen hun kennis met ons. Iedere maand plannen we zelf een klinische les.’
Daarnaast maakt het team gebruik van externe expertise. Zo worden bijvoorbeeld professionals van het Jellinek Outreachend Team (JOT) en het Netwerk Ouderengeneeskunde Amsterdam (NOA) uitgenodigd om kennis te delen.
‘Opleidelingen houden je ook scherp’, zegt Eric-Jan. ‘Ze stellen vragen als: waarom doe je dit eigenlijk zo? Dan moet je zelf ook goed kunnen uitleggen waarom je bepaalde keuzes maakt.’
Sanne noemt ook de LVB-training als waardevol. ‘Je hebt niet altijd meteen scherp dat iemand een licht verstandelijke beperking heeft. Mensen kunnen dat vaak goed verbergen. Maar het is belangrijk om dat te herkennen, zodat je iemand niet overvraagt.’
Een vak met toekomst
Beiden hopen dat meer mensen de weg naar de ouderenpsychiatrie weten te vinden. Want de behoefte aan gespecialiseerde zorg voor ouderen zal de komende jaren alleen maar toenemen.
‘Blijf als organisatie inzetten op ouderen’, benadrukt Eric-Jan. ‘Er komt een dubbele vergrijzing aan en dat wordt echt een uitdaging. Je gaat dat intern ook merken als veel kennis en ervaring de organisatie verlaat.’
Voor Sanne is de conclusie eenvoudig: waarom zou je níét met ouderen willen werken? ‘De diversiteit, de verhalen, het contact met mensen en de samenwerking met andere professionals. Ik vind het gewoon ontzettend leuk.’
Eric-Jan sluit zich daarbij aan. ‘De flexibiliteit van het werk vind ik heel fijn. Soms doe je iets wat misschien niet strikt tot je taak behoort, maar waarmee je wel het vertrouwen van iemand wint. Daar ben ik trots op.’
En misschien is dat wel de kern van hun werk: naast mensen staan, aansluiten bij hun leven en samen zoeken naar wat wél kan.
Ook werken in de ouderenpsychiatrie?
Wil jij werken met een veelzijdige doelgroep, samenwerken met verschillende disciplines en jezelf blijven ontwikkelen? Bekijk onze vacatures en ontdek of werken in de ouderenpsychiatrie bij jou past.
